تعریف ابزارهای مالی اسلامی (صُکوک)

ابزارهای مالی اسلامی (صُکوک)، اوراق بهادار با ارزش مالی یکسان و قابل معامله در بازارهای مالی هستند که بر پایه‌ی یکی از قرارداد‌های مورد تأیید اسلام طراحی شده‌اند و دارندگان اوراق به صورت مشاع مالک یک یا مجموعه‌ای از دارایی‌ها و منافع حاصل از آن‌ها می‌باشند.

صُکوک جمع صِک به معنای سند و سفته است و مُعَرَّب واژه‌ی چک در فارسی است. اعراب این واژه را توسعه داده بر کلیه‌ی انواع حوالجات، تعهدات و اسناد مالی بکار بردند.

مزایای صکوک

صکوک دارای مزیت‌های متعددی بوده و به عقیده برخی صاحب نظران، این نوع اوراق بهادار اسلامی پل ارتباطی بین دو بازار پول و سرمایه بشمار می‌رود. برخی از مزایای انتشار اوراق صکوک را می‌توان در شش مورد بیان کرد.

صکوک نقدینگی بانی را افزایش می‌دهد. از طرف دیگر دارایی‌هایی که نقدینگی پایینی دارند و یا غیر نقد هستند از ترازنامه خارج شده و وجوه نقد جایگزین آن می‌شود. همچنین با اینکه قسمتی از دارایی‌ها از شرکت بانی جدا می‌شود اما با این حال باز هم بانی می‌تواند از دارایی‌ها استفاده کند. مزیت چهارم هم این است از آنجا که صکوک با پشتوانه دارایی منتشر می‌شود لذا دارای ریسک کمتر است و هزینه تأمین مالی را نیز کاهش می‌دهد. یک راه دیگر کاهش هزینه تأمین مالی استفاده از افزایش اعتبار است. در حالی مزیت پنجم صکوک کمک به توسعه بازار سرمایه با فراهم کردن امکان تبدیل دارایی‌ها به اوراق بهادار است که چنانچه برای دادوستد این نوع اوراق بازاری ثانویه فراهم شود آنگاه قابلیت نقدشوندگی این اوراق هم افزایش می‌یابد.

ساختار اجمالی اوراق بهادار اسلامی (صُکوک)

  • ابزارهای مالی غیر انتفاعی

۱ اوراق قرض الحسنه: اوراق بهاداری است که بر اساس قرارداد قرض بدون بهره منتشر می شود و به موجب آن قرارداد، ناشر اوراق به میزان ارزش اسمی آنها از دارندگان اوراق استقراض م یکند و به همان مقدار به آنان بدهکار است و می بایست در سررسید معین یا عندالمطالبه به آنان بپردازد.

-۲-۱ اوراق وقفی: اوراق بهادار با نامی است که به قیمت اسمی مشخص برای مدت معین  )زمان احداث پروژه( منتشر می شود و به واقفینی که قصد مشارکت در طرح های عام المنفعه را دارند واگذار می گردد.

  • ابزارهای مالی انتفاعی با سود معین و قابل فروش در بازار ثانوی

اوراق اجاره: اوراق بهاداری است که براساس عقد اجاره منتشر می شود و نشان دهنده ی مالکیت مشاع دارندگان آن، در دارایی مبنای انتشار اوراق است که اجاره داده می شود.

-۲-۲ اوراق مرابحه: اوراق بهاداری هستند که دارندگان آنها به صورت مشاع مالک دارایی مالی )دینی( هستند که بر اساس قرارداد مرابحه حاصل شده است، این اوراق بازدهی ثابت داشته و قابل فروش در بازار ثانوی می باشند.

-۳-۲ اوراق استصناع: اسناد و گواهی های دارای ارزش یکسان هستند

و برای تجمیع وجوه لازم جهت ساخت کالایی استفاده می شوند که تحت تملک دارنده ی صُکوک است.

۲ اوراق سَلَف: سَلَف از اقسام بیع و عکس نسیه است. هنگامی که شخصی تولید یا ارایه ی کالای معینی را مورد هدف قرار می دهد، با انتشار این نوع صُکوک قادر خواهد بود تا منابع مالی مورد نیاز خود را تأمین کند. در واقع

سرمایه گذاران در این اوراق، کالای مورد نظر را پیش خرید کرده اند.

-۵-۲ اوراق منفعت: سند مالی بهاداری است که بیانگر مالکیت دارنده ی آن بر مقدار معین خدمات یا منافع آینده از یک دارایی بادوام می باشد، که در ازای پرداخت مبلغ معینی به وی منتقل شده است.

-۶-۲ اوراق جُعاله: اوراق مال یکت مشاع خدمتی است ک ه براساس قرارداد جعاله تعهد انجام و تحویل آن شده است. بعد از پایان خدمت )موضوع جعاله(، صاحبان اوراق، مالک مشاع نتیجه ی خدمت خواهند بود. نتیجه ی خدمت ممکن است امتیاز مالی یا دارایی فیزیکی باشد.

  • ابزارهای مالی انتفاعی با سود انتظاری
  1. اوراق مشارکت
  2. اوراق مضاربه
  3. اوراق مزارعه
  4. اوراق مساقات

کارکرد ابزارهای تأمین مالی اسلامی در بخش‌های مختلف اقتصادی

ارکان انتشار اوراق بهادار اسلامی (صُکوک)

بانی: شخص حقوقی است که نهاد واسط برای تأمین مالی وی در قالب عقود اسلامی، اقدام به انتشار اوراق بهادار اسلامی می نماید.

 

ضامن: شخص حقوقی است که پرداخت جریان درآمدی و حسب مورد بهای خرید دارایی مبنای اوراق بهادار اسلامی توسط بانی به نهاد واسط را تضمین می نماید.

 

بازارگردان: بازارگردان، کارگزار معامله گر ی ا شرکت تأمین سرمایه ای است که با اخذ مجوز لازم با تعهد به افزایش نقدشوندگی و تنظیم عرضه و تقاضای اوراق و تحدید دامنه ی نوسان قیمت آن، به داد و ستد آن اوراق م یپردازد. بازارگردان نهادی است ک ه در روان نمودن بازار ثانویه اوراق بهادار نقش دارد و زمانی ک ه بازار اوراق بهادار با ک سادی روبه رو گردد این نهاد با خرید و فروش اوراق به روانی بازار ک م کم یکند. بازارگردان موظف است تا در مواقعی که دارنده ی اوراق به نقدینگی نیاز دارد و خواهان فروش اوراق خویش در بازار ثانویه است اما به دلیل رکود بازار خریدار مناسبی برای اوراق نمی یابد، اوراق را از دارنده، خریداری نماید. بازارگردان به تبادل اوراق اشتغال دارد. از یک سو اوراق را خریداری و از سوی دیگر به فروش آن ها مبادرت می ورزد. از این رو به لحاظ حقوقی بازارگردان مانند هر خریدار دیگر اوراق عمل می نماید، و تفاوت این نهاد با خریدار عادی اوراق در این است که بازارگردان موظف به خرید اوراق در وضع ک سادی بازار اوراق بهادار است.

متعهد پذیره نویس: شخص )حقوقی( ثالثی است که متعهد به خرید اوراق بهاداری است ک ه ظرف مهلت «پذیره نویسی » به فروش نرسد. بر اساس این تعریف می توان گفت نهاد متعهد پذیره نویسی، شخصی جدا از خریداران اوراق است و در صورتی که اوراق اجاره مطابق پی شبینی های انجام شده به فروش نرسد، نهاد واسط موظف خواهد بود تا با انعقاد قرارداد با متعهد پذیره نویس مابقی اوراق را به او بفروشد و با استفاده از این روش منابع لازم جهت خرید دارایی مورد نظر را فراهم آورد.

مرجع:

http://sukuk.ir/index.php/%D8%B5%DA%A9%D9%88%DA%A9/%D8%B5%DA%A9%D9%88%DA%A9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F

 

علاقه مندان فایل مربوط به صکوک را می توانند از اینجا دانلود کنند.

برچسپهای نوشته

About the author